Το να συνυπάρχουν η μυωπία και ο αστιγματισμός στον ίδιο οφθαλμό δεν είναι ασυνήθιστο. Πρόκειται για δύο διαφορετικά διαθλαστικά σφάλματα, τα οποία μπορούν να επηρεάζουν ταυτόχρονα τον τρόπο με τον οποίο το φως εστιάζει στον αμφιβληστροειδή.
Το αποτέλεσμα;
Η εικόνα μπορεί να είναι θολή, λιγότερο καθαρή ή ακόμη και ελαφρώς παραμορφωμένη, ιδιαίτερα όταν η διόρθωση δεν είναι κατάλληλη.
Τι αλλάζει όμως, στην όραση όταν υπάρχουν μυωπία και αστιγματισμός μαζί; Και πώς επιλέγεται η σωστή λύση;
Για να απαντήσουμε, χρειάζεται πρώτα να ξεχωρίσουμε τις δύο έννοιες.
Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στη μυωπία και τον αστιγματισμό;
Στη μυωπία, οι ακτίνες του φωτός εστιάζουν μπροστά από τον αμφιβληστροειδή αντί ακριβώς επάνω του. Αυτό συμβαίνει συχνότερα όταν ο οφθαλμός έχει μεγαλύτερο αξονικό μήκος ή όταν η διαθλαστική του ισχύς είναι αυξημένη. Έτσι, τα κοντινά αντικείμενα μπορεί να φαίνονται καθαρά, ενώ οι πινακίδες, τα πρόσωπα ή οι λεπτομέρειες σε απόσταση θολώνουν.
Ο αστιγματισμός λειτουργεί διαφορετικά. Η καμπυλότητα του κερατοειδούς –και σπανιότερα του κρυσταλλοειδούς φακού– δεν είναι ίδια σε όλους τους μεσημβρινούς. Επομένως, το φως δεν συγκεντρώνεται σε ένα ενιαίο σημείο εστίασης. Η εικόνα μπορεί να φαίνεται θολή ή παραμορφωμένη τόσο μακριά όσο και κοντά.
Με απλά λόγια, η μυωπία επηρεάζει κυρίως την καθαρότητα της μακρινής όρασης, ενώ ο αστιγματισμός επηρεάζει και την ποιότητα της εικόνας.
Μάθετε περισσότερα: Η Πανδημία της Μυωπίας υπό Εξελικτικό Πρίσμα: Πώς ένα γενετικό πλεονέκτημα εξελίχθηκε σε πανδημία
Τι είναι ο μυωπικός αστιγματισμός;
Ο όρος «μυωπικός αστιγματισμός» χρησιμοποιείται όταν ο αστιγματισμός έχει μυωπικό χαρακτήρα, δηλαδή όταν η εστίαση στους βασικούς μεσημβρινούς του οφθαλμού βρίσκεται ολόκληρη ή εν μέρει μπροστά από τον αμφιβληστροειδή.
Υπάρχουν δύο βασικές μορφές. Στον απλό μυωπικό αστιγματισμό, ο ένας κύριος μεσημβρινός εστιάζει πάνω στον αμφιβληστροειδή και ο άλλος μπροστά του. Στον σύνθετο μυωπικό αστιγματισμό, και οι δύο εστιάζουν μπροστά από τον αμφιβληστροειδή, αλλά σε διαφορετικό επίπεδο. Οι δύο αυτές κατηγορίες χρησιμοποιούνται και στην κλινική ταξινόμηση του αστιγματισμού.
Για τον ασθενή, πάντως, το σημαντικό είναι κάτι πιο πρακτικό: η διόρθωση πρέπει να λαμβάνει υπόψη τόσο το μυωπικό όσο και το αστιγματικό στοιχείο, μαζί με τον σωστό άξονα του αστιγματισμού.
Πώς επηρεάζουν την όραση η μυωπία και ο αστιγματισμός μαζί;
Όταν συνυπάρχουν, η όραση δεν είναι απλώς «πιο θολή». Η μυωπία μειώνει την ευκρίνεια σε απόσταση, ενώ ο αστιγματισμός μπορεί να προσθέτει παραμόρφωση, σκιές γύρω από γράμματα ή αντικείμενα και την αίσθηση ότι ορισμένες γραμμές φαίνονται πιο καθαρές από άλλες.
Αυτό γίνεται συχνά πιο αντιληπτό σε καταστάσεις που απαιτούν λεπτομέρεια και καλή αντίθεση: στην ανάγνωση μιας πινακίδας, σε μια παρουσίαση, στην οδήγηση ή όταν προσπαθούμε να αναγνωρίσουμε ένα πρόσωπο από μακριά. Το βράδυ, οι φωτεινές πηγές μπορεί να φαίνονται λιγότερο καθαρές και να συνοδεύονται από αντανακλάσεις ή άλω.
Η ένταση της ενόχλησης δεν εξαρτάται μόνο από τους βαθμούς. Ρόλο παίζουν επίσης ο άξονας και το είδος του αστιγματισμού, καθώς και η διαφορά ανάμεσα στους δύο οφθαλμούς.
Διαβάστε επίσης: Γυαλιά Ηλίου και «Έξυπνα» Γυαλιά: Τι να Προσέξετε Όταν Αγοράζετε
Ποια συμπτώματα μπορεί να προκαλεί αυτός ο συνδυασμός;
Ορισμένοι αντιλαμβάνονται αμέσως ότι δεν βλέπουν καθαρά. Άλλοι, κυρίως όταν το διαθλαστικό σφάλμα είναι μικρό, παρατηρούν πρώτα έμμεσες ενοχλήσεις.
Συχνά συμπτώματα είναι:
- θολή ή παραμορφωμένη όραση,
- συχνό «μισόκλεισμα» των βλεφάρων για καλύτερη εστίαση,
- κόπωση μετά από διάβασμα ή πολύωρη χρήση υπολογιστή,
- πονοκέφαλος, ιδιαίτερα προς το τέλος της ημέρας,
- δυσκολία στη νυχτερινή οδήγηση,
- αίσθηση συνεχούς προσπάθειας εστίασης.
Τα συμπτώματα αυτά δεν αποδεικνύουν από μόνα τους μυωπία ή αστιγματισμό. Μπορούν να εμφανιστούν και σε άλλες οφθαλμολογικές καταστάσεις, γι’ αυτό η διάγνωση δεν πρέπει να βασίζεται μόνο στο πώς περιγράφει κάποιος την όρασή του.
Πώς γίνεται η σωστή διάγνωση;
Η διάγνωση γίνεται με οφθαλμολογικό και διαθλαστικό έλεγχο. Μετράται η οπτική οξύτητα και προσδιορίζεται η διόρθωση που προσφέρει την καλύτερη δυνατή όραση. Στη συνταγή των γυαλιών, η μυωπία αποτυπώνεται στη σφαιρική ισχύ, ενώ ο αστιγματισμός περιγράφεται από την κυλινδρική ισχύ και τον άξονά του.
Σε ορισμένες περιπτώσεις χρειάζεται πιο αναλυτική εξέταση της μορφολογίας του κερατοειδούς. Η τοπογραφία ή η τομογραφία κερατοειδούς είναι ιδιαίτερα χρήσιμη όταν ο αστιγματισμός είναι υψηλός, μεταβάλλεται, είναι ανώμαλος ή υπάρχει υποψία κερατόκωνου. Στα παιδιά είναι απαραίτητη η επαρκής κυκλοπληγική διάθλαση, για την ακριβή εκτίμηση της διάθλασης, λόγω της ισχυρής προσαρμογής τους. Κυκλοπληγική διάθλαση μπορεί, κατά περίπτωση, να χρειαστεί και σε νεαρούς ενήλικες.
Μια αλλαγή στους «βαθμούς», λοιπόν, δεν σημαίνει πάντα απλώς ότι χρειάζονται καινούρια γυαλιά. Πρέπει να αξιολογείται στο πλαίσιο της συνολικής υγείας του οφθαλμού.
Μπορεί να σας ενδιαφέρει: Πονοκέφαλος και κόπωση ματιών: πότε σχετίζονται και πότε όχι
Πώς διορθώνονται η μυωπία και ο αστιγματισμός;
Η πιο συνηθισμένη επιλογή είναι τα γυαλιά, με φακούς που συνδυάζουν τη σφαιρική διόρθωση της μυωπίας και την κυλινδρική διόρθωση του αστιγματισμού στην ίδια συνταγή. Δεν χρειάζονται, δηλαδή, δύο διαφορετικά ζευγάρια επειδή υπάρχουν δύο διαθλαστικά σφάλματα.
Οι φακοί επαφής αποτελούν επίσης επιλογή. Όταν υπάρχει υπολογίσιμος αστιγματισμός, συχνά χρησιμοποιούνται ειδικοί φακοί επαφής, οι λεγόμενοι τορικοί φακοί, σχεδιασμένοι ώστε να διατηρούν τον σωστό προσανατολισμό επάνω στον οφθαλμό. Σε ανώμαλο αστιγματισμό μπορεί να απαιτούνται ειδικότεροι τύποι φακών.
Στα παιδιά και στους εφήβους η προσέγγιση μπορεί να έχει και δεύτερο στόχο: όχι μόνο καθαρή όραση, αλλά και παρακολούθηση ή επιβράδυνση της εξέλιξης της μυωπίας, όταν υπάρχει σχετική ένδειξη. Σύγχρονες στρατηγικές μπορούν να περιλαμβάνουν ειδικά σχεδιασμένα γυαλιά ή φακούς επαφής και άλλες εξατομικευμένες παρεμβάσεις.
Μπορούν μυωπία και αστιγματισμός να διορθωθούν ταυτόχρονα με laser;
Ναι, σε κατάλληλα επιλεγμένους ασθενείς η διαθλαστική χειρουργική με laser μπορεί να διορθώσει στην ίδια επέμβαση τόσο το μυωπικό όσο και το αστιγματικό διαθλαστικό σφάλμα. Το laser τροποποιεί με ακρίβεια την καμπυλότητα του κερατοειδούς, ώστε το φως να εστιάζει σωστότερα στον αμφιβληστροειδή.
Το αν κάποιος είναι κατάλληλος υποψήφιος δεν κρίνεται μόνο από τους βαθμούς. Εξετάζονται η σταθερότητα της διάθλασης, το πάχος και η μορφολογία του κερατοειδούς, η κατάσταση της οφθαλμικής επιφάνειας και η συνολική υγεία του οφθαλμού.
Γι’ αυτό ο προεγχειρητικός έλεγχος είναι καθοριστικός: δείχνει αν μπορεί να γίνει η επέμβαση με ασφάλεια και ποια μέθοδος ταιριάζει καλύτερα στα χαρακτηριστικά του συγκεκριμένου οφθαλμού.
Διαβάστε επίσης: Αλλεργία στα μάτια: Πώς να την αντιμετωπίσετε και γιατί χειροτερεύει την άνοιξη
Πότε χρειάζεται οφθαλμολογικός έλεγχος;
Έλεγχος χρειάζεται όταν η όραση αλλάζει, όταν εμφανίζονται συχνοί πονοκέφαλοι ή οφθαλμική κόπωση, όταν η νυχτερινή οδήγηση γίνεται δυσκολότερη ή όταν τα υπάρχοντα γυαλιά δεν προσφέρουν πλέον την ίδια καθαρότητα.
Ιδιαίτερη προσοχή αξίζει μια γρήγορη ή ασυνήθιστη μεταβολή του αστιγματισμού, καθώς σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να σχετίζεται με αλλαγές στη μορφολογία του κερατοειδούς. Στα παιδιά, επίσης, ο έγκαιρος έλεγχος είναι σημαντικός επειδή η αδιόρθωτη διαθλαστική ανωμαλία μπορεί να επηρεάσει την ανάπτυξη της όρασης.
Στην Athens Vision μπορεί να πραγματοποιηθεί ολοκληρωμένη εκτίμηση της διάθλασης και, όπου υπάρχει ένδειξη, εξειδικευμένος έλεγχος του κερατοειδούς ή αξιολόγηση καταλληλότητας για διαθλαστική επέμβαση. Το ζητούμενο δεν είναι απλώς να βρεθούν οι σωστοί «βαθμοί», αλλά να επιλεγεί η λύση που ανταποκρίνεται στις πραγματικές ανάγκες και στα χαρακτηριστικά κάθε οφθαλμού.
Φροντίστε την όρασή σας με τον έλεγχο που πραγματικά χρειάζεστε
Συχνές ερωτήσεις
Μπορεί κάποιος να έχει μυωπία και αστιγματισμό στο ίδιο μάτι;
Ναι. Είναι συχνό να συνυπάρχουν διαφορετικά διαθλαστικά σφάλματα στον ίδιο οφθαλμό. Η διόρθωση υπολογίζεται έτσι ώστε να αντιμετωπίζει ταυτόχρονα και τα δύο.
Μπορεί να αυξηθεί η μυωπία αλλά όχι ο αστιγματισμός;
Ναι. Η μυωπία και ο αστιγματισμός δεν εξελίσσονται υποχρεωτικά παράλληλα. Η μυωπία μπορεί να μεταβληθεί ενώ ο αστιγματισμός και ο άξονάς του παραμένουν σχετικά σταθεροί, ή και το αντίστροφο.
Χρειάζονται διαφορετικά γυαλιά για μυωπία και αστιγματισμό;
Όχι. Ένας σωστά κατασκευασμένος οφθαλμικός φακός μπορεί να περιλαμβάνει και τη σφαιρική και την κυλινδρική διόρθωση, μαζί με τον κατάλληλο άξονα.
Διορθώνονται μυωπία και αστιγματισμός με την ίδια επέμβαση laser;
Σε πολλούς κατάλληλους υποψηφίους, ναι. Η δυνατότητα και το εύρος της διόρθωσης καθορίζονται μετά από ενδελεχή προεγχειρητικό έλεγχο.
Μπορεί ο αστιγματισμός να επηρεάζει και την κοντινή όραση;
Ναι. Σε αντίθεση με τη μυωπία, που επηρεάζει κυρίως τη μακρινή όραση, ο αστιγματισμός μπορεί να μειώνει την καθαρότητα ή να προκαλεί παραμόρφωση τόσο σε κοντινές όσο και σε μακρινές αποστάσεις.
Δρ. Μαρία Ζώζολου, MD, PhD, FEBO
Χειρουργός Οφθαλμίατρος
