«Με πονάει το κεφάλι μου, μήπως φταίνε τα μάτια μου;» είναι ένα από τα πιο συχνά ερωτήματα στο οφθαλμολογικό ιατρείο. Η σχέση μεταξύ πονοκεφάλου και ματιών είναι πραγματική, αλλά συχνά παρεξηγείται (πονοκέφαλος και κόπωση ματιών). Άλλοτε ο πονοκέφαλος προέρχεται όντως από οπτική δυσλειτουργία και υποχωρεί με τη σωστή διόρθωση, και άλλοτε εμφανίζεται κοντά στα μάτια αλλά δεν έχει καμία σχέση με αυτά. Στο παρόν άρθρο θα δούμε ποιοι τύποι πονοκεφάλου σχετίζονται πραγματικά με τα μάτια και ποιοι όχι.
Οι βασικοί τύποι πονοκεφάλου με μια ματιά
Η Διεθνής Εταιρεία Κεφαλαλγίας αναγνωρίζει δεκάδες τύπους πονοκεφάλου. Στην καθημερινή πρακτική όμως κυριαρχούν τρεις:
Κεφαλαλγία τύπου τάσης
Η συχνότερη μορφή. Αμφοτερόπλευρος, αμβλύς, σαν «ταινία» γύρω από το κεφάλι, χωρίς ναυτία ή έμετο. Συνδέεται με μυϊκή τάση, στρες, κακή στάση σώματος και με οπτική κόπωση όταν τα μάτια εργάζονται καταναγκαστικά για ώρες χωρίς διορθωμένη όραση.
Ημικρανία
Συνήθως ετερόπλευρος, σφύζων, μέτριας έως έντονης βαρύτητας, με ναυτία, φωτοφοβία και φωνοφοβία. Επιδεινώνεται με τη φυσική δραστηριότητα. Διαρκεί από 4 ώρες έως 3 ημέρες. Σε ένα ποσοστό ασθενών προηγείται η λεγόμενη «αύρα».
Αθροιστική κεφαλαλγία (cluster)
Σπανιότερη αλλά εξαιρετικά έντονη. Πάντα ετερόπλευρη, εντοπίζεται πίσω ή γύρω από το ένα μάτι, διαρκεί 15 έως 180 λεπτά και συνοδεύεται από δακρύρροια, ερυθρότητα του ματιού, βούλωμα ή ρινική καταρροή στην ίδια πλευρά. Επανέρχεται σε «συστάδες» επεισοδίων. Παρά την εντόπιση στο μάτι, δεν είναι οφθαλμολογική πάθηση.
Η «οφθαλμική ημικρανία»: τι είναι πραγματικά
Ο όρος «οφθαλμική ημικρανία» χρησιμοποιείται από το ευρύ κοινό για να περιγράψει δύο εντελώς διαφορετικές καταστάσεις, που είναι σημαντικό να ξεχωρίζονται:
Ημικρανία με οπτική αύρα
Είναι η συχνή μορφή. Εμφανίζονται οπτικά φαινόμενα — λάμψεις, ζιγκ-ζαγκ γραμμές, φωτεινά σπινθηροβολούντα σχήματα, ή κενές περιοχές στο οπτικό πεδίο — που εξαπλώνονται σταδιακά μέσα σε 5-20 λεπτά, διαρκούν λιγότερο από μία ώρα, και ακολουθούνται (όχι πάντα) από πονοκέφαλο ημικρανίας. Κρίσιμο χαρακτηριστικό: τα φαινόμενα είναι αμφοτερόπλευρα (αφορούν και τα δύο μάτια), ακόμη και αν ο ασθενής νομίζει ότι αφορούν μόνο το ένα. Πρόκειται για νευρολογικό φαινόμενο του εγκεφαλικού φλοιού, όχι για πάθηση των ματιών.
Αμφιβληστροειδική ημικρανία
Σπάνια και ξεχωριστή οντότητα. Τα οπτικά συμπτώματα αφορούν αποκλειστικά το ένα μάτι (μονόφθαλμα) και οφείλονται σε παροδική δυσλειτουργία του ίδιου του αμφιβληστροειδούς. Λόγω σπανιότητας και ομοιότητας με σοβαρότερες αγγειακές παθήσεις, η διάγνωση γίνεται μόνο αφού αποκλειστούν άλλες αιτίες.
Ο απλός κανόνας για τον ασθενή: αν τα οπτικά φαινόμενα φαίνονται μονόφθαλμα, χρειάζεται άμεση εξέταση. Αν είναι αμφοτερόπλευρα και έχουν επαναληφθεί με τον ίδιο τρόπο, πιθανότατα πρόκειται για ημικρανία με αύρα.
Πότε ο πονοκέφαλος προέρχεται πραγματικά από τα μάτια (πονοκέφαλος και κόπωση ματιών)
Όταν τα μάτια συμβάλλουν σε πραγματικό πονοκέφαλο, ο μηχανισμός είναι σχεδόν πάντα ο ίδιος: το οπτικό σύστημα αναγκάζεται να καταβάλλει συνεχή προσπάθεια για να διατηρήσει καθαρή και ενιαία εικόνα, και αυτή η προσπάθεια εκφράζεται ως μυϊκή τάση και πονοκέφαλος. Τρεις είναι οι κυριότερες αιτίες:
-
Αδιόρθωτο διαθλαστικό σφάλμα
Ιδιαίτερα η υπερμετρωπία και ο αστιγματισμός. Μικρά σφάλματα που δεν προκαλούν θολή όραση μπορούν να οδηγήσουν σε επίμονο μετωπιαίο πονοκέφαλο μετά από ώρες ανάγνωσης ή χρήσης οθόνης. Ο ασθενής συχνά δηλώνει ότι «βλέπει καλά», γιατί ο εγκέφαλος αντισταθμίζει, αλλά η αντιστάθμιση έχει κόστος.
-
Ανεπάρκεια προσαρμογής
Πρόκειται για μειωμένη ικανότητα του φακού του ματιού να εστιάσει σε κοντινή απόσταση και να διατηρήσει την εστίαση. Εμφανίζεται φυσιολογικά μετά τα 40 (πρεσβυωπία), αλλά μπορεί να συναντηθεί και σε νεότερες ηλικίες. Τυπικά συμπτώματα: θολή όραση μετά από παρατεταμένη ανάγνωση, ανάγκη να απομακρύνει κανείς το κείμενο, και μετωπιαίος πονοκέφαλος που χειροτερεύει προς το τέλος της ημέρας.
-
Ανεπάρκεια σύγκλισης και διαταραχές διόφθαλμης όρασης
Για να βλέπουμε ένα ενιαίο αντικείμενο σε κοντινή απόσταση, τα δύο μάτια πρέπει να συγκλίνουν συντονισμένα προς αυτό. Όταν η σύγκλιση είναι ανεπαρκής, ο εγκέφαλος καταναλώνει συνεχή προσπάθεια για να αποτρέψει τη διπλωπία. Το αποτέλεσμα: μετωπιαίος πονοκέφαλος, θολή όραση κατά την ανάγνωση, και ενίοτε η αίσθηση ότι «οι λέξεις κουνιούνται» στη σελίδα. Συχνά παραμένει αδιάγνωστο για χρόνια.
Σημεία που χρειάζονται άμεση διερεύνηση
Ορισμένοι συνδυασμοί πονοκεφάλου με οφθαλμικά συμπτώματα δεν πρέπει να αποδίδονται σε κόπωση:
- ξαφνικός, εξαιρετικά έντονος πονοκέφαλος («ο χειρότερος της ζωής σου»)
- πονοκέφαλος με ναυτία, έμετο, έντονη ερυθρότητα ενός ματιού και θολή όραση — πιθανό οξύ γλαύκωμα κλειστής γωνίας
- πονοκέφαλος που χειροτερεύει με τις κινήσεις του ματιού — πιθανή οπτική νευρίτιδα
- νέου τύπου πονοκέφαλος σε άτομο άνω των 60 ετών, με πόνο στον κρόταφο και πιθανή απώλεια όρασης — γιγαντοκυτταρική αρτηρίτιδα
- μονόφθαλμα οπτικά φαινόμενα ή ξαφνική απώλεια όρασης
- πονοκέφαλος που συνοδεύεται από διπλωπία, στραβισμό ή πτώση βλεφάρου
Πότε αξίζει η οφθαλμολογική εξέταση
Η οφθαλμολογική εξέταση είναι ιδιαίτερα χρήσιμη όταν:
- ο πονοκέφαλος εμφανίζεται μετά από παρατεταμένη ανάγνωση ή χρήση οθόνης
- εντοπίζεται στο μέτωπο ή γύρω από τα μάτια και υποχωρεί όταν σταματάτε την οπτική εργασία
- συνοδεύεται από θολή όραση, ξηροφθαλμία ή ανάγκη συχνού «τρίψιμου» των ματιών
- δεν έχει γίνει διαθλαστικός έλεγχος εδώ και χρόνια
- ο ασθενής βρίσκεται κοντά στην ηλικία έναρξης της πρεσβυωπίας (40-45)
- τα συμπτώματα είναι χρόνια και δεν έχει βρεθεί νευρολογική αιτία
Η εξέταση περιλαμβάνει διαθλαστικό έλεγχο με κυκλοπληγία όταν χρειάζεται, αξιολόγηση της προσαρμογής, μέτρηση της κοντινής σύγκλισης, και έλεγχο της οφθαλμικής επιφάνειας. Συχνά αρκεί η συνταγή μιας σωστής διόρθωσης — έστω και χαμηλής — για να εξαφανιστεί ένας χρόνιος πονοκέφαλος που είχε αποδοθεί σε άλλες αιτίες.
Συμπερασματικά
Όχι κάθε πονοκέφαλος προέρχεται από τα μάτια, αλλά ένα ποσοστό προέρχεται, και αυτό το ποσοστό αποκαθίσταται με απλά μέσα (πονοκέφαλος και κόπωση ματιών). Η ημικρανία και η αθροιστική κεφαλαλγία είναι νευρολογικές οντότητες που μπορεί να εντοπίζονται γύρω από το μάτι χωρίς να σχετίζονται με αυτό. Από την άλλη, η κεφαλαλγία τύπου τάσης συχνά κρύβει μια ανεπαρκώς διορθωμένη διαθλαστική ανωμαλία ή μια δυσλειτουργία της διόφθαλμης όρασης. Η πλήρης οφθαλμολογική εξέταση είναι ένα λογικό και ανέξοδο πρώτο βήμα σε κάθε επίμονο, οπτικά σχετιζόμενο πονοκέφαλο.
Στην AthensVision εκτιμούμε τη σχέση πονοκεφάλου και όρασης με πλήρη διαθλαστικό έλεγχο και αξιολόγηση της διόφθαλμης λειτουργίας, ώστε να ξεχωρίσουμε τι μπορεί να βελτιωθεί από την οφθαλμολογική πλευρά και τι χρειάζεται νευρολογική παρακολούθηση.
